تمامی پیامبران بزرگ الهی در دوران ماموریت خود به عنوان بخشی از رسالت خود به مردم وعده داده اند كه در آخرالزمان و در پایان روزگار، یك مصلح بزرگ جهانی ظهور خواهد كرد و مردمان جهان را از ظلم و ستم ستمگران نجات خواهد داد و فساد، بی دینی و بی عدالتی را در تمام جهان ریشه كن می كند.

سیری كوتاه در افكار و عقاید ملل مختلف مانند: مصر باستان، هند، چین، ایران و یونان و نگرش به افسانه های دیگر اقوام مختلف بشری این حقیقت را به خوبی روشن و مسلم می سازد كه همه اقوام مختلف جهان با آن همه اختلاف آراء عقاید و اندیشه های متضادی كه با یكدیگر دارند، در انتظار مصلح موعود جهانی به سر می برند.

* ایرانیان باستان: ایرانیان باستان معتقد بودند 'گرزاسپه' قهرمان تاریخی آنان زنده است و در كابل خوابیده و صد هزار فرشته او را پاسبانی می كنند تا روزی كه بیدار شود و قیام كند و جهان را اصلاح كند.

گروهی دیگر از ایرانیان می پنداشتند كه 'كیخسرو' پس از تنظیم كشور و استوار ساختن شالوده فرمانروایی، دیهیم پادشاهی را به فرزند خود داد و به كوهستان رفت و در آنجا آرمیده تا روزی ظاهر شود و اهریمنان را از گیتی براند.

يهوديان معتقدند كه:در آخرالزمان«ماشيح»ظهور مي كند و تا ابدالاباد در جهان حكومت مي كند

نژاد اسلاو بر این عقیده بودند كه از مشرق یك نفر برخیزد و تمام قبایل اسلاو را متحد سازد و آنها را بر دنیا مسلط گرداند.

نژاد ژرمن معتقد بودند كه یك نفر فاتح از طوایف آنان قیام كند و ژرمن را بر دنیا حاكم گرداند.

اهالی صربستان انتظار ظهور «ماركوكرالیویچ» را داشتند.

برهماییان از دیرزمانی بر این عقیده بودند كه در آخرالزمان 'ویشنو' ظهور كند و بر اسب سفیدی سوار شود و شمشیر آتشین بر دست گرفته و مخالفان را خواهد كشت و تمام دنیا 'برهمن' شود و به این سعادت برسد.

ساكنان جزایر انگلستان از چندین قرن پیش آرزومند و منتظرند كه 'ارتور' روزی از جزیره'آوالون' ظهور كند و نژاد 'ساكسون' را در دنیا غالب گرداند و سعادت جهان نصیب آنها شود.

اسن ها معتقدند كه پیشوایی در آخرالزمان ظهور كرده، دروازه های ملكوت آسمان را برای آدمیان خواهد گشود.

سلت ها می گویند: پس از بروز آشوب هایی در جهان، 'بوریان بور ویهیم' قیام كرده، دنیا را به تصرف درخواهد آورد.

اقوام اسكاندیناوی معتقدند كه برای مردم بلاهایی می رسد، جنگ های جهانی اقوام را نابود می سازد، آنگاه 'اودین' با نیروی الهی ظهور كرده و بر همه چیره می شود.

اقوام اروپای مركزی در انتظار ظهور 'بوخض' هستند.

اقوام آمریكای مركزی معتقدند كه 'كوتزلكوتل' نجات بخش جهان، پس از بروز حوادثی در جهان، پیروز خواهد شد.

چینی ها معتقدند كه 'كرشنا' ظهور كرده، جهان را نجات می دهد.

زرتشتیان معتقدند كه 'سوشیانس' (نجات دهنده بزرگ جهان) دین را در جهان رواج دهد، فقر و تنگدستی را ریشه كن سازد، ایزدان را از دست اهریمن نجات داده، مردم جهان را هم فكر و هم گفتار و هم كردار گرداند.

قبایل 'ای پوور' معتقدند كه روزی خواهد رسید كه در دنیا دیگر نبردی بروز نكند و آن به سبب پادشاهی دادگر در پایان جهان است.

گروهی از مصریان كه در حدود سه هزار سال پیش از میلاد، در شهر 'ممفیس' زندگی می كردند، معتقد بودند كه سلطانی در آخرالزمان با نیروی غیبی بر جهان مسلط می شود، اختلاف طبقاتی را از بین می برد و مردم را به آرامش و آسایش می رساند.

گروهی دیگر از مصریان باستان معتقد بودند كه فرستاده خدا در آخرالزمان در كنار رودخانه خدا پدیدار گشته، جهان را تسخیر می كند.

ملل و اقوام مختلف هند، مطابق كتاب های مقدس خود، در انتظار مصلحی هستند كه ظهور خواهد كرد و حكومت واحد جهانی را تشكیل خواهد داد.

یونانیان می گویند: 'كالویبرگ' نجات دهنده بزرگ ظهور خواهد كرد و جهان را نجات خواهد داد.

یهودیان معتقدند كه در آخرالزمان 'ماشیع' (مهدی بزرگ) ظهور خواهد كرد و تا ابدالآباد در جهان حكومت می كند. او را از اولاد حضرت اسحاق می پندارد در صورتی كه تورات كتاب ـ مقدس یهود ـ او را صریحا از اولاد حضرت اسماعیل دانسته است.

نصارا نیز به وجود حضرت(ع) قائلند و می گویند: او در آخرالزمان ظهور خواهد كرد و عالم را خواهد گرفت، ولی در اوصافش اختلاف دارند.

* موعود در آیین اسلام

اسلام به عنوان آخرین و كامل ترین دین از ادیان آسمانی ، به مساله مهدی موعود بیش از سایر ادیان اهمیت داده و در تبیین مسایل مربوط به آن اهتمام خاصی ورزیده است.

بر اساس جایگاه مهم مهدی موعود در اسلام است كه همه مسلمانان از هر گروه و فرقه ای بر این مساله اتفاق دارند كه در آخرالزمان حضرت مهدی (عج) خروج می كند و بر این مساله نیز اتفاق نظر دارند كه آن حضرت از نسل حضرت علی (ع) و فاطمه زهرا (س) و نامش نام پیامبر (ص) است.

علاوه بر آیات فراوانی كه بر مساله مهدویت در اسلام و ظهور حضرت مهدی (ع) دلالت می كند، روایات شیعه و سنی در این زمینه بسیار زیاد و به حد تواتر رسیده است، به طوری كه كسی نمی تواند درباره درستی آنها تردید به خود راه دهد.

الف - مهدی موعود در مذهب اهل سنت

در كتاب های اهل سنت و جماعت آن قدر روایات درباره مهدی موعود (ع) وجود دارد كه عقیده به آن حضرت از ضروریات دینی مذهبی آنان به شمار آمده است.به عنوان مثال، درباره اصل موضوع ظهور مصلح جهانی و حضرت مهدی (ع)، 657 حدیث در كتاب هایی چون صحیح بخاری، سنن ابن ماجه، سنن ابن داود، سنن ترمذی، منتخب كنز العمال، مسند احمد بن حنبل، ینابیع المودة، الصواعق المحرقه و غیر آن نقل شده است. كتاب هایی كه درباره حضرت مهدی (ع) نوشته اند و یا روایات مربوط به او را جمع آوری كرده اند، فزون از شمار است.

كتاب منتخب الاثر، بیش از 60 كتاب معتبر اهل سنت را، كه به این موضوع پرداخته اند نام می برد، كه برخی از عالمان مشهور و بلند آوازه و نیز اكابر اهل سنت از جمله احمد بن داود، ابن ماجه، ترمذی، بخاری، مسلم، نسایی، بیهقی، ماوردی، طبرانی، سمعانی، ابن عساكر، كـسایی، ابن اثیر، حاكم، ابن جوزی، شارح معتزلی، ابن صباغ مالكی، ابن مغازلی، شافعی، محب الدین طبری و شبلنجی مولفان این كتاب ها هستند.

از ایـن رو، به رغم اینكه اهل سنت به اصل امامت ـ مانند شیعه ـ اعتقاد ندارند، ولی به خاطر زیادی روایات معتبر مربوط به ظهور حضرت مهدی (عج) و تواتر آنها، اعتقاد به ظهور مهدی نامی از نسل فاطمه (س) از اعتقادات ضروری اهل سنت به شمار آمده است و لذا انكار مهدی موعود را موجب خروج از دین می دانند.

پرداختن به مساله مهدویت و ظهور مهدی از اهل بیت پیامبر اكرم (ص) و نسل فاطمه زهرا(س)، اختصاص به محدثان اهل سنت ندارد؛ چرا كه بسیاری از دانشمندان دیگر سنی مذهب نیز به دلیل اهمیت این مساله در تفكر دینی اعتقادی به آن توجه كرده و به اظهار عقیده درباره آن پرداخته اند. ابن ابی الحدید معتزلی از متكلمان مشهور سنی مذهب و محی الدین عربی عارف نامدار اسلامی از آن جمله اند.

ب - مهدی موعود در مذهب تشیع

اندیشه مهدویـت و مساله مهدی موعود در مذهـب تشیع به دو دلیـل مهم از جایگاه برتر و حساسیت و جذابیت بیشتری برخوردار است یكی به دلیل اصالت مساله امامت و جایگاه اعتقادی آن، كه در فرهنگ دینی اعتقادی شیعه تداوم رسالت است و دوم اینكه طرح مساله مهدویت در شیعه از صراحت، شفافیت و جامعیت بسیار بـیشتری برخوردار است به طوری كه همه ابعاد آن و زوایای شخصیتی حضرت مهدی (عـج) و چگونگی ظهور و تشكیل حكومت واحد جهانی اسلام توسط آن حضرت به خوبی روشـن شـده و هیچ گونه ابهامی در آن وجود ندارد.

به بیان دیگر، مساله مهدی موعود در مذهب تشیع مضاف بر آنچه در دیگر ادیان و مذاهب معمولا به ذكر كلیات بسنده كرده اند، جزییات آن را نیز بیان و تعیین مصداق كرده، مصداق آن را نیز به صورت مستدل و قابل قبولی ارایه كرده است.

در اینجا به برخی از روایات مربوط به حضرت مهدی (ع ) اشاره می شود. پیامبر اكرم (ص) خطاب به علی (ع ) می فرماید: 'پس از من دوازده امام خواهد آمد، اول آنها تو هستی ای علی و آخر ایشان 'قائم' همان كسی كه بـه لطف خدای متعال بر همه شرق و غرب جهان پیروز می شود.'

امام جواد(ع ) نیز در روایتی خطاب به حضرت عبدالعظیم حسنی درباره حضرت مهدی (ع) می فرماید: ای ابوالقاسم ! قـائم ما همان مهدی است كه لازم است در غیبت او انتظارش را بكشند و در هنگام ظهورش اطاعتش كنند. او سومین از فرزندان من است.

درباره حتمی بودن ظهورش، رسول خدا (ص) می فرماید: اگر از عمر دنیا جز یك روز باقی نمانده باشد، خداوند آن روز را آن قدر طولانی كند تا مردی از اهل بیتم كه نامش نام من است بیاید و زمین را پس از آن كه از ستمگری و بیداد پر شده بود، از عدل و داد پر كند.

روایات درباره حضرت مهدی (عج) بسیار است و در منابع شیعه نیز مانند اهل سنت و حتی بیشتر از آنها روایات بی شماری كه به قول علامه طباطبایی تعداد آنها از سه هزار روایت بیشتر است از پیامبر (ص) و ائمه (ع) نقل شده است.

تمامی این اعتقادات از یك حقیقت مسلم حكایت می كند و آن اینكه این افكار و عقاید و آرا كه همه آنها با مضمون های مختلف، از آینده ای درخشان و آمدن مصلحی جهانی در آخرالزمان خبر می دهند، نشانگر این واقعیت است كه همه آنها در واقع از منبع پر فیض وحی سرچشمه گرفته است، ولكن در برخی از مناطق تنها كلیاتی از نویدهای مهدی موعود و مصلح جهانی در میان ملت ها به جای مانده است.